"Эртний Хятадын бөө мөргөл: Таоизмын гүн ухаантай хэрхэн нэгдсэн түүх"

МЭӨ 1046 он. Та ногоон, улаан, алтан шар, мөнгөн цагаан, хөх гэх таван өнгийн, эрхэмсэг торгон дээл өмсөнө. Хоньны ясыг галын дөлөн дээр барин, халуун утаагаар тэнгэртэй холбогдох ариун зан үйл хийж буйгаа мэдэрч байна уу? Эртний Хятадад ийм нэгэн нууцлаг, хүчирхэг ёс байсан нь "Ву" буюу бөө мөргөл юм. Энэ бол зүгээр нэг хуучны ёс биш. Энэ нь өнөөгийн Таоизмын гүн ухаан, ид шидийн үндэс суурийг тавьсан, 3000 гаруй жилийн түүхтэй, тасралтгүй үргэлжилж ирсэн сүнслэг холбоо юм.

Хятадын соёл, сүнслэг мэдлэгийн хамгийн гүн гүнзгий давхаргууд руу нэвтэрч, цаг хугацааны хөшгийг сөхье. "Ву" хэмээх энгийн мэт боловч асар өргөн утгатай үг нь цаг хугацааны туршид хэрхэн хувьсан өөрчлөгдөж, бөө мөргөлөөс Таоизм руу урсан орж, эцсийн эцэст бидний өнөөгийн орчлон ертөнцийг ойлгох үзэл баримтлалд хэрхэн нөлөөлснийг судалцгаая. Энэ бол зүгээр нэг түүх биш, энэ бол бидний дотоод ертөнц, орчлон ертөнцтэй хэрхэн холбогддог тухай өгүүлэх, ид шидийн нууцлаг түүх юм.

Эртний Ву Бөө Нар: Цаг хугацааны аялал

Эртний Хятадын бөө мөргөлийн эхлэл нь МЭӨ 8000 оны шинэ чулуун зэвсгийн үеэс улбаатай бөгөөд энэ нь бидний төсөөлж байснаас ч илүү гүн түүхтэйг илтгэнэ. Тэр үед “Ву” хэмээх нэрээр нэрлэгддэг байсан бөө нар нь нийгэмдээ асар чухал үүрэг гүйцэтгэж, зүгээр нэг сүнстэй харилцагч биш, харин олон талын мэдлэг, чадвартай, нийгмийн тулгуур хүмүүс байсан юм. Тэдний гүйцэтгэж байсан үүрэг нь өнөөгийн бидний ойлгож буй мэргэжлүүдээс хамаагүй өргөн цар хүрээтэй байлаа.

Ву нарын хийдэг байсан зүйлсийг жагсаавал үнэхээр гайхалтай. Тэдний амьдрал нь зөвхөн сүнслэг зан үйлээр хязгаарлагдахгүй, нийгмийн бүхий л давхаргад гүн нөлөө үзүүлж байв.

• Тэнгэртэй харилцагчид: Ву нар гал, утаа, ясны хагархай зэргийг ашиглан тэнгэр бурхадтай холбогдож, ирээдүйг зөгнөдөг байсан нь олон археологийн олдвороор нотлогддог. Галын дөл бол тэнгэр, хүмүүсийн хоорондын мэдээлэл солилцох суваг байсан нь өнөөдөр ч хүж шатаах, тахил өргөх ёсонд хадгалагдсаар ирсэн. Энэ бол зүгээр нэг зан үйл биш, харин орчлон ертөнцийн хүчтэй холбогдох гүн ухаан байлаа. Тэдний дуудаж буй сүнснүүд нь зөвхөн бурхад төдийгүй, өвөг дээдсийн сүнснүүд байсан нь гэр бүлийн уламжлал, түүхийг хадгалахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байв.
• Ус цаг уурын зохицуулагчид: Сайн ургац хураахын тулд бороо дуудах зан үйл хийдэг байсан нь тэднийг байгалийн хүчийг удирдах, тэнцвэржүүлэх чадвартай гэж үздэг байсны илэрхийлэл юм. Тэдний бороо дуудах, цаг агаарыг өөрчлөх зан үйлүүд нь тариалангийн нийгэмд амин чухал байсан. Гадаргын усыг хэрхэн ашиглах, ган гачиг, үерийн үед ямар арга хэмжээ авах талаар зөвлөгөө өгдөг байсан нь тэднийг нэг ёсны эртний гидрологич гэж үзэх үндэс болно.
• Эмч, домчид: Өвчин эмгэгийг оношилж, эмчлэхээс гадна ургамлын эм боловсруулдаг байсан. Тэдний зарим нь өвчнийг дуу авиагаар дамжуулан эмчилдэг байсан нь эртний анагаах ухааны суурийг тавьсан юм. Энэ нь энергийн анагаах ухааны эртний хэлбэр байсан гэж хэлж болно. Өвчнийг сүнсний тэнцвэргүй байдалтай холбож үздэг байсан тул тэдний эмчилгээ нь зөвхөн биеийг төдийгүй сүнсийг эмчлэхэд чиглэгддэг байв.
• Түүхчид, бичээчид: Овгийнхоо түүх, домог, ёс заншлыг хадгалж, үеэс үед уламжлуулдаг байсан. Тэд мэдлэгийг дамжуулахаас гадна хадгалдаг, амьд номын сан мэт байлаа. Уламжлал нь тэднээр дамжин амьдардаг байв. Чухал үйл явдлууд, хааны гэр бүлийн түүх, овгийн угсааг бичиж тэмдэглэдэг байсан нь тэднийг эртний Хятадын түүх бичлэгийн эхлэлийг тавьсан гэж үзэх боломжтой.
• Одон орон судлагчид: Тэнгэрийн эрхэс, оддын байрлалаар ирээдүйг зөгнөж, цаг хугацааг тодорхойлдог байсан. Тэнгэрийн биетүүд нь зөвхөн гэрэлтүүлэгч төдийгүй, хувь заяаг заагч байсан. Тэдний одон орон судлалын мэдлэг нь тариалангийн хуанли зохиоход, зан үйлийн тохиромжтой цагийг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байв.
• Цэргийн стратегичид: Дайн тулааны үед зөвлөгөө өгч, ялалтад хүрэх замыг заадаг байсан нь тэднийг зөвхөн сүнслэг удирдагч бус, бодит амьдралын шийдвэр гаргагчид байсныг харуулна. Тэд зөвхөн зөгнөл хийхээс гадна, дайсныг хэрхэн ялах, цэргээ хэрхэн байрлуулах талаар практик зөвлөгөө өгдөг байсан нь тэднийг олон талын авьяастайг илтгэнэ.
• Улс төрийн зөвлөхүүд: Хаан, удирдагчдад бурхдын нууц мэдээллийг дамжуулж, улс орныг удирдах зөвлөгөөг өгдөг байсан. Тэдний үг нь хувь заяаг өөрчлөх хүчтэй байсан. Хаадын шийдвэр гаргахад тэдний зөгнөл, зөвлөгөө нь амин чухал байсан нь тэдний нийгэм дэх нөлөөг харуулдаг.

"Ву" хэмээх үг нь эхэндээ Шинэ чулуун зэвсгийн үеийн ваар савны дүрслэлээс үүсэлтэй бөгөөд энэ нь дөрвөн зүг, дөрвөн улирал, одон орон судлал, газарзүйн шинжлэх ухааныг илэрхийлдэг байв. Энэ нь Их баавгай одны (Big Dipper) бэлгэдэл байсан гэж үздэг. Хуанди Нэйжин буюу Шар Эзэн хааны Дотоод Канонуудад "Ву" нарын дуудлага, үгсийн хүчийг онцолсон байдаг. Эртний Ву нар дуу авиагаар өвчний эх үүсвэрийг тогтоож, эмчилдэг байсан нь дуу чимээний энергийг эмчилгээнд ашиглаж байсны тод жишээ юм. Энэ нь орчин үеийн дууны эмчилгээний эртний хэлбэр байсан байж болох юм.

Ву нарын ахлагч буюу бүх Ву нарын өвөг дээдэс гэгддэг Ву Шиан (Wu Xian) нь анх удаа бурхадтай харилцах аргыг олж, зөгнөлийн урлагийг эзэмшсэн хүн гэгддэг. Тэрээр одон орон судлал, ичимхий өвсний ишийг ашиглан зөгнөл хийдэг байсан нь хожим "И Чин" (I Ching) буюу Өөрчлөлтийн Номын үндэс болсон юм. Үүнээс харахад, эртний Ву нар нь зөвхөн сүнстэй харилцагчид бус, харин орчлон ертөнцийн нууцыг тайлах, байгалийн хүчийг ойлгох, мэдлэгийг хадгалж, дамжуулах үүрэгтэй байсан цогц мэргэжилтнүүд байжээ. Тэд бол ертөнцийн гүн ухааныг тээгчид байлаа. Тэдний мэдлэг нь амьдралын бүхий л салбарыг хамарч, нийгмийн хөгжилд амин чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан юм.

Үгсийн ид шид ба Бичгийн хүч

Орчин үеийн бид үгсийг зөвхөн харилцааны хэрэгсэл гэж ойлгодог. Гэвч эртний Хятадын бөө мөргөл, тэр дундаа Ву уламжлалд үг, дуу авиа, бичиг үсэг нь зүгээр нэг дуу чимээ, тэмдэг биш, харин асар их ид шидийн хүчийг агуулдаг байв. Энэхүү гүн ухаан нь Таоизмын ид шидийн зан үйлийн үндэс болсон юм. Үг бол зөвхөн дуу авиа биш, энэ бол бүтээгч хүч.

Үгсийн хүч:

МЭ I зууны үеийн толь бичигт "Ву" гэдэг үгийг "Дуудлага нь хүчтэй нэгэн" хэмээн тодорхойлсон байдаг. Энэ нь зөвхөн утгатай үгс хэлэхээс гадна, дуулах, шүлэг унших, ерөөл айлдах зэргээр сүнслэг хүчийг дуудан ирүүлэх чадварыг илэрхийлнэ. Ву нар нь үгээр дамжуулан хүслийг биелүүлж, өвчнийг эдгээж, ирээдүйг зөгнөдөг байв. Тэдний хэлсэн үг, аялгуу нь орчлон ертөнцийн бүтээгч болон тэтгэгч хүчийг дамжуулдаг суваг болж өгдөг байсан. Тэдний дуулах, ерөөл айлдах үедээ ашигладаг байсан хэмнэл, ая нь хүний ухамсарт гүн нөлөөлж, эдгээх, өөрчлөх хүчийг идэвхжүүлдэг байсан гэж үздэг. Энэ бол зүгээр нэг итгэл үнэмшил биш, харин дуу авианы физик нөлөөг ашигласан эртний шинжлэх ухаан байсан байж болох юм.

"Үг бол зөвхөн дуу чимээ биш, энэ бол орчлон ертөнцийг өөрчлөх хүч."

Бичгийн ид шид:

Бичиг үсэг нь Ву нарын хувьд мөн л ид шидийн үйлдэл байв. Зөгнөлийн ясан дээр сийлсэн бичээсүүд нь хүний болон сүнсний ертөнцийн хоорондын гүүр болж өгдөг байлаа. Эдгээр бичээсүүд нь хүслийг албан ёсоор баталгаажуулж, хүчийг бэхжүүлдэг байсан юм. Бичээс бүр нь тодорхой нэг энергийг агуулж, тухайн энергийг идэвхжүүлдэг байсан гэж үздэг.

• Фу талисман: Таоизмын ид шидийн зан үйлийн гол хэсэг болох Фу талисман (符籙) нь энэхүү бөө мөргөлийн зарчмаас үүсэлтэй. Фу талисманыг бүтээх үед тусгай тэмдэг, үгсийг бичих нь хүслийг биет ертөнцөд холбох, баталгаажуулах арга юм. Энэ нь бичиг үсэг, үгс, дуудлага нь дадлагажигчийн ид шидийн хүч, эрх мэдлийн илэрхийлэл болдог гэсэн санааг агуулдаг. Талисманыг зүгээр нэг зураг гэж биш, харин амьд эрчим хүчний бичээс гэж ойлгох хэрэгтэй. Фу талисманыг зурж байхдаа тусгай бясалгал хийж, энергиэ шингээдэг нь түүнийг зүгээр нэг цаас бус, харин хүчтэй энергийн төхөөрөмж болгодог.

Эмч ба Ву нарын холбоо:

Эртний Хятадад эмч нар нь Ву нарын нэг хэсэг байсан. "И" (醫) буюу эмч гэсэн утгатай үгийн эртний дүрслэлд "Ву" гэсэн дүрс орсон байдаг нь эмчлэх урлаг нь бөө мөргөлөөс салшгүй холбоотой байсныг харуулна. Ву Пэн хэмээх анхны эмч, домч нь бүх эмч нарын өвөг дээдэс гэгддэг. Энэ нь эртний Хятадад анагаах ухаан, сүнслэг эмчилгээ хоорондоо нягт уялдаатай байсныг гэрчилнэ. Өвчнийг зөвхөн биеийн гажиг гэж хардаггүй, харин сүнсний тэнцвэргүй байдал гэж үздэг байсан нь энэ холбоог улам гүнзгийрүүлнэ. Тэдний эмчилгээний аргууд нь ургамлын эм, зүү тавих, бясалгал, дуу авианы эмчилгээ зэрэг олон төрлийг хамарч байсан. Энэ нь өнөөгийн эмнэлгийн салбарт ч нөлөөлсөн хэвээр.

Энэ бүхэн нь үг, дуу авиа, бичиг үсэг нь зөвхөн мэдээлэл дамжуулах хэрэгсэл бус, харин орчлон ертөнцийг өөрчлөх, хүслийг биелүүлэх, эмчлэх хүчтэй зэвсэг байсныг харуулж байна. Энэхүү үзэл баримтлал нь Таоизмын ид шидийн зан үйлд гүн гүнзгий суурилж, өнөөг хүртэл үргэлжилсээр байна. Таны хэлж буй үг, таны бичиж буй зүйлс таны бодсоноос ч илүү хүчтэй байж болно. Таны хэлсэн үг, бичсэн зүйлс таны амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг та анзаарч байсан уу?

Их баавгай орд ба Есөн ордон: Орчлон ертөнцийн газрын зураг

Орчлон ертөнцийг таних, түүнтэй зохицон амьдрах нь эртний бөө мөргөл болон Таоизмын гүн ухааны цөм юм. Энэхүү мэдлэгийг олж авахын тулд тэд тэнгэрийн эрхэс, тооны нууцлаг утгыг ашигладаг байв. Их баавгай орд (Big Dipper) болон Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжин буюу Есөн ордон нь орчлон ертөнцийг ойлгох, сүнслэг аялал хийх, байгалийн хүчийг удирдах үндсэн газрын зураг болж өгдөг байлаа.

Их баавгай орд: Тэнгэрийн гарц

Их баавгай орд нь зөвхөн гэрэлтдэг оддын бөөгнөрөл биш, харин физик ертөнцийг сүнслэг, бурханлаг ертөнцтэй холбодог тэнгэрийн гарц гэж үздэг байсан. Хойд зүгт орших энэ орд нь Дээд ертөнц болон Доод ертөнц рүү нэвтрэх үүд байв. Түүний байрлал нь жилийн улирал, цаг хугацааг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байсан.

• Чиглүүлэгч од: Хойд хагас бөмбөрцөгт шөнөдөө төөрөх үед Их баавгай ордыг олсноор Хойд зүгийг тодорхойлж, улмаар дөрвөн зүг, зүг чигээ олох боломжтой байсан. Энэ нь зөвхөн физик аялалд төдийгүй, сүнслэг аялалд ч мөн адил үнэн. Сүнслэг ертөнцөд ч Их баавгай орд нь Үнэн Хойд зүгийг зааж, дөрвөн хамгаалагчийн орших газрыг тодорхойлж, тухайн сүнслэг орчинд зам заагч болдог. Энэ бол амьдралын зам мөрийг чиглүүлэгч, орчлон ертөнцийн нууцыг нээх түлхүүр. Эртний бөө нар энэ ордны хөдөлгөөнөөр бурхдын хүслийг уншиж, ирээдүйг зөгнөдөг байв.

Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжин: Орчлон ертөнцийн нууц

Эртний домогт өгүүлснээр, Юй Их Хаан (Yu the Great) үерийн үед бурханлаг удирдамж эрэлхийлэн, Ло голын эрэгт ид шидийн зан үйл хийж байжээ. Энэ үед нэгэн яст мэлхий гарч ирэн, нуруун дээрээ Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжинг (3x3 хүснэгт) авчирсан гэдэг. Энэ дөрвөлжин нь орчлон ертөнцийн тэнцвэр, зохицлыг бэлгэддэг байсан бөгөөд байгалийн хүчийг удирдах, тэнцвэргүй байдлыг засах, орчлон ертөнцийн агуу нууцуудыг ойлгох түлхүүр болсон юм. Энэхүү дөрвөлжингийн тоонуудыг ямар ч чиглэлд нэмэхэд 15 гэсэн тоо гардаг нь түүнийг ид шидийнх болгодог.

• Есөн ордон: Лу Шугийн дөрвөлжин нь Есөн ордон хэмээх тогтолцооны үндэс болж, Таоизмын ид шид, фэн шүй, одон орон судлал зэрэгт өргөн хэрэглэгддэг. Энэхүү есөн хэсэгтэй хүснэгт нь Ба Гуагийн найман триграм (байгалийн хүч)-тай нэгдэж, орчлон ертөнцийн нууцыг тайлдаг гэж үздэг. Энэ бол орчлон ертөнцийн нарийн төвөгтэй бүтцийг энгийн хэлбэрээр илэрхийлсэн гайхамшигт зураглал юм. Есөн ордон нь зөвхөн орон зайг төдийгүй, цаг хугацааны мөчлөг, энергийн урсгалыг илэрхийлдэг.
• Гишгэх зан үйл: Ву бөө нар Их баавгай ордыг гишгэх зан үйл (Pacing the Big Dipper) хийдэг байсан нь Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжин дээр алхахтай адил утгатай. Энэ зан үйл нь сүнслэг аялал хийж, өөр ертөнц рүү нэвтрэх, бурханлаг мэдлэг олж авах зорилготой байсан. Жишээлбэл, "Хатагтай Жаде Их Голыг Гаталж буй нь" хэмээх зан үйл нь сүнслэг ертөнцөд аялах, Есөн Тэнгэрийн Нууцлаг Хатагтайтай уулзаж, мэдлэг, чадвар олж авахыг бэлгэддэг. Энэ нь бие физиологийн хөдөлгөөнөөр дамжуулан сүнсний аялалыг хийх оролдлого юм. Энэ зан үйл нь бясалгал, хөдөлгөөнийг хослуулж, ухамсарыг өөр төлөвт оруулах арга юм.

Эдгээр ойлголтууд нь эртний Ву бөө нарын орчлон ертөнцийг ойлгох, түүнтэй харилцах арга барилыг илэрхийлэхээс гадна, Таоизмын гүн ухаан, ид шидийн зан үйлд хэрхэн гүн гүнзгий нөлөөлснийг харуулж байна. Их баавгай орд, Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжин нь өнөөг хүртэл Таоизмын нууцлаг мэдлэгийн үндсэн хэсэг хэвээр үлджээ. Орчлон ертөнц бол бидэнд нээлттэй ном бөгөөд зөвхөн уншиж сурах хэрэгтэй. Та өөрийн амьдралын газрын зургийг хэрхэн уншиж байна вэ?

Ву Бөө Мөргөл Таоизмтой нэгдэх нь: Түүхийн зам мөрөөр

Соёл, шашны уламжлалууд нь цаг хугацааны эрхээр хувьсан өөрчлөгдөж, хоорондоо нэгдэн шинэ хэлбэрүүдийг бий болгодог нь түүхийн жам ёс. Ву бөө мөргөл хэрхэн Таоизмтой нэгдэж, өнөөгийн Хятадын соёл, сүнслэг уламжлалд нөлөөлснийг түүхийн явцаар авч үзье. Энэхүү нэгдэл нь Хятадын эзэнт гүрний үеэс эхлэлтэй бөгөөд олон зуун жилийн турш үргэлжилсэн юм. Энэ нь зүгээр нэг нэгдэл биш, харин соёлын гүн гүнзгий хувьсал байлаа.

Хань гүрний үе (МЭӨ 206 – МЭ 220 он):

Хань гүрний эхэн үед Ву бөө нар хааны ордонд чухал үүрэг гүйцэтгэж, зөгнөл, эмчилгээ, сүнстэй харилцах зан үйл хийдэг байв. Тэдний үйл ажиллагаа нь тэнгэр, газрын хоорондын зохицлыг хангахад чиглэгдэж байсан. Гэвч Хань гүрний сүүлээр Күнзийн сургаал нийгмийн гол үзэл суртал болж, бөө мөргөлийг ард түмний ёс заншил болгон доош нь татжээ. Күнз “мангас, хүч чадал, эмх замбараагүй байдал, бурхдын тухай ярихгүй” хэмээн сургасан нь бөө нарын байр суурийг сулруулсан юм. Энэ нь соёлын хувьсгал мэт л байсан. Күнзийн сургаал нь ёс суртахуун, нийгмийн дэг журамд илүү анхаардаг байсан нь ид шидийн, сүнслэг талыг үл тоомсорлох шалтгаан болжээ.

Энэ үед Таоизмын гүн ухааны тал нь эрдэмтдийн дунд дэлгэрч байсан бол, Таоизмын нууцлаг, ид шидийн тал нь хааны эсрэг бослого гаргагчдын дунд түгэн дэлгэрчээ. Ву бөө нарын элементүүдийг өөртөө шингээсэн Таоизмын ид шид Жан Даолин болон Тэнгэрийн Багш нарын замаар хөгжиж эхэлсэн юм. Ингээд Таоизмын гүн ухаан Ву бөө мөргөлийн түүхэн уламжлалтай нэгдэж, Таоизмын нууцлаг нийгэмлэгүүдийн үндэс суурийг тавьсан. Үүнийг “бөө мөргөлийн шинэ хувилбар” гэж хэлж болно. Энэ нь Таоизмыг зөвхөн гүн ухаан төдийгүй, ард түмний дунд түгсэн сүнслэг хөдөлгөөн болгосон юм.

Жин (МЭ 266 – 420 он) ба Сүй (МЭ 571 – 618 он) гүрний үе:

Ву бөө мөргөлийн зогсонги байдал, ард түмний ёс заншилтай холбоотой байдал Сүй гүрний үед ч үргэлжилсэн. Харин энэ үед Таоизмын алхими, мөнхийн эликсирийг эрэлхийлэх сонирхол ихээхэн сэргэжээ. Хэд хэдэн эзэн хаан Таоизмыг дэмжиж, өөрсдийн засаглалыг хууль ёсны болгоход ашиглаж байв. Энэ нь улс төрийн болон сүнслэг хүчний нэгдэл байсан. Эзэн хаад Таоизмын мэргэдийн зөвлөгөөг сонсож, тэдний зан үйлийг ивээн тэтгэдэг байсан нь Таоизмын нэр хүндийг улам өсгөжээ.

Тан (МЭ 618 – 907 он) ба Юань (МЭ 1271 – 1368 он) гүрний үе:

Тан гүрний үед бөө мөргөл нь хэсэг хэсэгт хуваагдаж, орон нутгийн ёс заншил болж хувирсан. Харин Таоизм нь төрийн шашин болж, эзэн хаад өөрсдийгөө Таоист мэргэд хэмээн тодорхойлж байв. Тан гүрний хааны гэр бүл Лаозын удам гэж үздэг байсан нь Таоизмын нөлөөг харуулна. Энэ үед Таоизмын сүм хийдүүд олноор баригдаж, Таоист сургаал нь элитүүдийн дунд өргөн дэлгэрсэн.

13-р зуунд Хятадыг Монголчууд Кублай хааны удирдлага дор эзэлж, Юань гүрнийг байгуулсан. Энэ үед Монголын бөө мөргөл болох Тэнгэр шүтлэг төрийн шашин болж, Хятадын уламжлалд нэгджээ. Таоизм нь Монголын засаглалын үед дарангуйлагдаж, оронд нь Төвдийн Буддизм нь Хятадын шашин, сүнслэг зан үйлд нэгджээ. Гэсэн хэдий ч энэ үед бөө мөргөл, Таоизм, Буддизм хоорондоо нэгдэж, шинэ хэлбэрүүдийг үүсгэсэн юм. Энэ нь соёлын олон талт байдлын гайхалтай жишээ болсон. Монголчуудын захиргаа нь Хятадын сүнслэг амьдралд шинэ өнгө нэмж, уламжлалуудын хоорондын харилцан нөлөөллийг улам гүнзгийрүүлсэн.

Ийнхүү Ву бөө мөргөлийн уламжлал нь цаг хугацааны туршид хувьсан өөрчлөгдөж, Таоизмын гүн ухаан, ид шидийн зан үйлд уусч, эцсийн эцэст Хятадын соёлын салшгүй хэсэг болж чаджээ. Өнөөдөр ч гэсэн Таоизмын олон зан үйл, үзэл баримтлалд Ву бөө мөргөлийн ул мөр тод харагдсаар байна. Энэ бол амьд уламжлал. Та түүхийн энэ их урсгалд өөрийгөө хэрхэн байршуулах байсан бол?

Орчлон ертөнцийн давтамж: Нар, Сар, Оддын мөчлөг

Эртний Хятадын бөө мөргөл, Таоизмд цаг хугацаа, орон зайг ойлгох, орчлон ертөнцийн давтамжийг таних нь сүнслэг мэдлэгийн гол түлхүүр байсан юм. Нар, сар, оддын мөчлөг нь зөвхөн одон орон судлалын асуудал биш, харин амьдралын бүхий л талыг тодорхойлдог хүч байв. Тэд орчлон ертөнцийн хэмнэлийг сонсож, түүнтэй зохицон амьдрахыг эрмэлздэг байлаа. Орчлон ертөнцийн бүх зүйл тодорхой хэмнэл, давтамжтай байдаг.

Тэнгэрийн иш ба Газрын мөчир:

МЭӨ 11-р зууны үеэс эхлэлтэй Тэнгэрийн иш (Heavenly Stems) ба Газрын мөчир (Earthly Branches) хэмээх хуанлийн тогтолцоо нь Хятадын бөө мөргөл, Таоизмд ашиглагддаг одон орон судлал, зөгнөлийн үндэс болсон. Энэ систем нь зөвхөн цаг тоолол биш, харин орчлон ертөнцийн энергийн урсгалыг тайлбарлах арга зам юм. Энэхүү систем нь хувь хүний хувь заяа, эрүүл мэнд, харилцааг ойлгоход тусалдаг.

• Тэнгэрийн 10 иш: Нэгээс ес хүртэлх тоог илэрхийлэх бөгөөд таван элементийн (мод, гал, шороо, төмөр, ус) инь, ян талыг илэрхийлдэг. Энэ нь бидний өмнө дурдсан Таван Оддын одон орон судлалын системтэй нягт холбоотой бөгөөд таван гарагийг нар, сарны инь, ян талтай нь хамт уншдаг. Тэнгэрийн иш нь орчлон ертөнцийн цэвэр энергийг илэрхийлдэг бөгөөд хүний оюун санаа, сүнслэг талтай холбоотой.
• Газрын 12 мөчир: Бар, туулай, луу гэх мэт Хятадын зурхайн 12 амьтныг илэрхийлэх бөгөөд Бархасбадь гаригийн 12 жилийн мөчлөгөөс үүсэлтэй. Энэ нь мөн 12 цагийн хэмжээстэй холбоотой. Газрын мөчир нь материаллаг ертөнц, хүний бие, үйлдлийг илэрхийлдэг. Энэ нь бидний амьдралын практик талбарыг тодорхойлдог.

Тэнгэрийн 10 иш, Газрын 12 мөчрийн 60 хослол, тэдгээрийн Таван Элементтэй (У Шин) харилцан үйлчлэлийг судалснаар орчлон ертөнцийн бүх нууц, бүх ертөнцийн мэдлэгийг олж авах боломжтой гэж үздэг. Энэ систем нь өнөөгийн Хятад, Вьетнам, Солонгос, Японы зөгнөл, метафизикийн үндэс болсон юм. Энэ бол орчлон ертөнцийг таних цогц аргачлал.

Таван Оддын зөгнөл:

МЭӨ 246 оноос өмнө ч оршин байсан Ву Шиан Таван Оддын зөгнөл нь Сугар, Ангараг, Бархасбадь, Санчир, Буд гэсэн таван гаригт төвлөрдөг. Барууны одон орон судлалын 12 ордын хүрднээс ялгаатай нь энэ систем есөн хэсэг бүхий хүснэгтийг ашигладаг. Энэхүү есөн хэсэгтэй хүснэгт нь И Чин, Хятадын газарзүйн шинжлэх ухаан, фэн шүй, Шан гүрний үеийн зөгнөлийн ясны уншлагын үндэс болсон юм.

Нар, сарыг ашиглан таван гаригийн инь, ян талыг уншиж, тухайн гаригийн байрлаж буй ордон болон элементийн харилцан үйлчлэлийг тодорхойлдог. Энэ нь энергийн урсгал болон түүний нөлөөг ойлгоход тусалдаг. Энэ бол зөвхөн одон орон судлал биш, харин энергийг унших урлаг юм. Гаригуудын хөдөлгөөн нь дэлхий дээрх үйл явдлуудтай нягт холбоотой гэж үздэг.

Тооны нууцлаг утга:

Лу Шугийн ид шидийн дөрвөлжингийн тоонууд нь асар их нууцлаг утгатай. Нэгээс ес хүртэлх тоонууд нь өөрийн гэсэн давтамжтай бөгөөд орчлон ертөнцийн цахилгаан соронзон хүчтэй харилцан үйлчилдэг. Эдгээр тоонууд нь энергийн талбарт нөлөөлж, материаллаг ертөнцийг өөрчлөх чадвартай гэж үздэг. Энэ бол тоогоор дамжуулан орчлон ертөнцийг удирдах арга юм. Тоо бүр нь тодорхой нэг элементийг, чиглэлийг, улирлыг илэрхийлдэг бөгөөд тэдгээрийн хослол нь нарийн төвөгтэй утгыг агуулдаг.

Энэхүү нар, сар, оддын мөчлөг, тооны нууцлаг утгыг ойлгох нь эртний Ву бөө нарт орчлон ертөнцийг таних, түүнтэй зохицон амьдрах, ирээдүйг зөгнөх боломжийг олгож байжээ. Энэхүү мэдлэг нь Таоизмын метафизикийн үндэс болж, өнөөг хүртэл үнэ цэнээ хадгалсаар байна. Бидний эргэн тойрон дахь бүх зүйлд давтамж, хэмнэл бий. Түүнийг таних нь бидний ухамсарыг тэлэх зам юм. Та орчлон ертөнцийн энэ хэмнэлийг хэрхэн мэдэрч байна вэ?

Бөө мөргөлөөс Таоизмын бурхад руу: Салшгүй холбоо

Шашны үзэл баримтлал, бурхадын пантеон нь ард түмний соёл, түүхтэй салшгүй холбоотой байдаг. Эртний Ву бөө мөргөлөөс эхлэлтэй сүнслэг үзэл нь Таоизмын бурхдын ертөнцийг хэрхэн бүрдүүлж, энэ хоёр урсгал хэрхэн нэгдсэн тухай авч үзье. Энэ нь зүгээр нэг бурхадыг нэмсэн хэрэг биш, харин ард түмний итгэл үнэмшил, түүхийг нэгтгэсэн үйл явц юм.

Эртний Ву нарын сүнслэг ертөнц:

Ву бөө нар нь олон тооны сүнс, бурхадтай харилцдаг байсан. Тэнгэрийн бурхад, газрын сүнснүүд, гол мөрний эзэд, уул усны савдагууд гээд байгалийн бүхий л хүчийг бишрэн шүтдэг байв. Тэдний хувьд бурхад нь хол орших хийсвэр зүйл биш, харин өдөр тутмын амьдралд нь оролцож, нөлөөлдөг бодит хүч байлаа. Ву нар эдгээр сүнстэй харилцаж, тэдний хүслийг дамжуулдаг гүүр байсан.

Таоизмын бурхдын пантеон үүсэх нь:

Таоизм хөгжихийн хэрээр Ву бөө мөргөлийн олон сүнс, бурхадыг өөрийн пантеондоо шингээж эхэлсэн. Эртний байгалийн сүнснүүд нь Таоизмын бурхад болж хувирсан бөгөөд тэднийг тодорхой үүрэг, нэрээр нэрлэж, зан үйлд ашиглах болсон. Жишээлбэл, эртний Ву нарын бороо дууддаг байсан зан үйл нь Таоизмын борооны бурхадыг дуудах зан үйл болж хувирсан.

• Жаде Эзэн хаан (Jade Emperor): Таоизмын хамгийн дээд бурхан гэгддэг Жаде Эзэн хаан нь эртний Хятадын тэнгэрийн бурхадын үзэл баримтлалаас үүсэлтэй. Тэрээр орчлон ертөнцийг захирдаг, бүх сүнс, бурхадын удирдагч юм. Түүний дүрийг эртний хаадын дүртэй холбож үздэг нь бөө мөргөл болон төрийн эрх мэдлийн хоорондын холбоог харуулна.
• Баруун Эхийн Хатан хаан (Queen Mother of the West): Эртний Ву нарын шүтдэг байсан хамгийн хүчирхэг эмэгтэй бурхадын нэг бөгөөд мөнх амьдралын эм эликсирийг хадгалдаг гэж үздэг. Тэрээр Таоизмын пантеонд чухал байр суурь эзэлдэг бөгөөд эмэгтэй хүний хүч, ид шидийг бэлгэддэг.
• Найман Үлгэрч (Eight Immortals): Таоизмын домогт гардаг Найман Үлгэрч нь хүмүүсийн дунд амьдарч, ид шидийн чадвараараа тусалдаг хүмүүс байсан бөгөөд тэдний түүх нь эртний Ву нарын ид шидийн зан үйл, чадвартай холбоотой юм. Тэднийг нас барсны дараа бурхад болсон гэж үздэг.

Ву нарын зан үйл Таоизмд шингэх нь:

Ву нарын ашигладаг байсан олон зан үйл, техникүүд Таоизмын ид шидийн зан үйлд шингэж, өөрчлөгдөн хэрэглэгдэх болсон. Жишээлбэл, сүнс дуудах, өвчин эмчлэх, ирээдүйг зөгнөх зэрэг нь Таоизмын зан үйлийн салшгүй хэсэг болжээ.

• Бясалгал ба Транс: Ву бөө нар сүнстэй харилцахын тулд бясалгал, бүжиг, дуу авиа зэргийг ашиглан транс төлөвт ордог байсан. Энэ нь Таоизмын даоист бясалгал, амьсгалын дасгал (Чи Гун) зэрэгт нөлөөлж, ухамсарыг тэлэх, дотоод энергийг удирдах арга болсон.
• Тахил өргөх: Сүнс, бурхадад тахил өргөх нь Ву бөө мөргөлийн гол зан үйл байсан бөгөөд энэ нь Таоизмын сүм хийдүүдэд ч үргэлжлэн хадгалагдсан. Хүж шатаах, хоол хүнс өргөх нь бурхадтай харилцах, тэдний ивээлийг хүсэх арга хэмжээ юм.

Эртний Ву бөө мөргөл нь Таоизмын гүн ухаан, ид шидийн зан үйлийн үндэс суурийг тавьж, Хятадын сүнслэг уламжлалд гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсэн юм. Энэ хоёр урсгал нь цаг хугацааны туршид хоорондоо нэгдэж, бие биенээ баяжуулж, өнөөгийн Хятадын соёлын салшгүй хэсэг болжээ. Энэ бол зүгээр нэг хуучны түүх биш, харин бидний эргэн тойрон дахь энерги, сүнслэг хүчтэй хэрхэн харилцах тухай амьд сургаал юм. Та өөрийн дотоод бөөгөө мэдэрч байна уу?

Эх сурвалж

Энэхүү нийтлэлийг Benebell Wen YouTube сувгаар хүргэгдсэн "Бөө мөргөл Таоизмтой огтлолцох нь: 3000 жилийн ид шидийн холбоо" илтгэл, ярилцлагаас сэдэвлэн монгол уншигчдад зориулан боловсруулав. Эх видеог ЭНД дарж үзнэ үү.