Анхаарал: Амжилт ба Сэтгэл ханамжийн Нууц

Бидний амьдралын хамгийн үнэ цэнтэй нөөц юу вэ? Мөнгө үү? Цаг хугацаа юу? Эсвэл өөр ямар нэг зүйл үү? Мэдээллийн эрин зуунд биднийг эргэн тойронд маш олон зүйлс татаж, сатааруулж байхад, бидний жинхэнэ үнэт нөөц бол анхаарал юм. Тийм ээ, энгийн мэт боловч амьдралын чанар, бүтээмж, харилцаа холбоо, тэр ч байтугай аз жаргалыг тодорхойлдог энэхүү чадвар өнөөдөр урьд өмнө хэзээ ч байгаагүйгээр довтолгоонд өртөж байна.

Дэлхийд алдартай сэтгэл судлаач, "Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан" номын зохиолч Даниел Големан бидний анхаарлын талаарх ойлголтыг өөрчилж, энэ чухал чадварыг хэрхэн хөгжүүлэх тухай гүн гүнзгий ярилцлага өгчээ. Та энэ нийтлэлийг уншсанаар анхаарлын төрлүүд, түүний ач холбогдол, мөн орчин үеийн сорилтуудыг хэрхэн даван туулах тухай цоо шинэ өнцгөөс харах болно. Бидний анхаарал яагаад ийм чухал вэ? Яагаад энэ нь өнөөдөр урьд өмнөхөөс илүү их үнэ цэнэтэй болсон бэ? Энэ бүх асуултад хариулт өгөхөөр бидний аялал эхэлж байна.

Анхаарал Довтолгоонд: Орчин Үеийн Сорилтууд

Нэгэн удаа Принстоны Теологийн Семинарид оюутнууд дээр сонирхолтой туршилт хийжээ. Тэдэнд нэг барилгаас нөгөө рүү очиж, сургаал номлол унших даалгавар өгсөн юм. Оюутнуудын тал хувь нь "Сайн Самарийн сургаал"-ыг сэдвээ болгосон байв. Зам зуур тэднийг нэгэн өвдөж шаналсан хүн тосон авсан ч, хэдэн оюутан түүнд тусалсан гэж та бодож байна? Сэдэв нь "Сайн Самарийн сургаал" байсан нь хамаагүй байсан юм. Харин тэднийг хэр их хугацааны дарамт шахалттай байсан нь л хамааралтай байжээ. Цаг хомс байсан оюутнууд өвчтэй хүнд тусалж амжаагүй байна.

Энэ бол бидний өнөөгийн амьдралын толь. Бид бусдыг анзаарах, тэдэнтэй сэтгэлээрээ холбогдох, туслах чадвараа цаг хугацааны дарамт, мэдээллийн хэт их урсгалд алдаж байна. Даниел Големан өөрөө нэгэн жишээ дурдсан нь их сонирхолтой. Тэрээр машин барьж явахдаа утсаараа мессеж бичиж байсан бөгөөд энэ нь согтуугаар машин барихтай адил аюултай болохыг хожим мэджээ. Мөн ном бичиж байхдаа судалгаа хийхээр Google Scholar руу ороод, мэдээ уншсаар 15-20 минут өнгөрчихсөн байсныг анзаарсан тухайгаа ярьсан юм.

Өнөөдөр биднийг хүрээлэн буй бүх зүйлс, ялангуяа гар утас, компьютер зэрэг технологийн хэрэгслүүд бидний анхаарлыг татаж, нэг зүйлээс нөгөө рүү шилжүүлж, биднийг "сатааруулах"-аар бүтээгдсэн мэт. 2007 онд Америкийн томоохон хэвлэл болох Times сэтгүүлд "pizzle" гэсэн шинэ үг гарчээ. Энэ нь "puzzled" (эргэлзсэн) болон "pissed-off" (уурласан) гэсэн үгсийн нэгдэл бөгөөд тантай хамт байхдаа утсаа оролдож бусдыг үл тоомсорлоход үүсдэг мэдрэмжийг илэрхийлдэг байв. Тухайн үед энэ нь ер бусын үзэгдэл байсан бол өнөөдөр энэ нь хэвийн үзэгдэл болж хувирчээ. Романтик оройн хоолонд суусан хосууд бие биенийхээ нүд рүү харахын оронд утсаа ширтэж суудгийг бид өдөр бүр хардаг болсон. Энэ нь бидний харилцаа холбоонд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

Нэгэн удаа Нобелийн шагналт Герберт Саймон "Мэдээлэл анхаарлыг сордог. Иймээс мэдээллийн арвин их урсгал нь анхаарлын хомсдолыг бий болгодог" хэмээн онцлон хэлсэн байдаг. Бид яг одоо анхаарлын хомсдолд орсон цаг үед амьдарч байна. Нялх хүүхдээ тэвэрсэн ээж утсаа оролдож, хүүхдийнхээ анхаарал татах гэсэн оролдлогыг үл тоомсорлож байхыг харах нь энгийн үзэгдэл болжээ. Бидний харилцаа холбоо, сэтгэл санааны ойр дотно байдал үүнээс болж хохирч байна.

Жинхэнэ Холбоо: Анхаарал ба Сэтгэл Зүй

Хүмүүсийн хоорондын жинхэнэ холбоо (rapport) гурван үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгээс бүрддэг. Хамгийн эхнийх нь бүрэн харилцан анхаарал юм. Хэрэв та хэн нэгэнтэй бүрэн анхаарлаа хандуулж чадвал, тэдэнтэй жинхэнэ холбоо үүсгэх эхний алхмыг хийнэ. Энэ бүрэн анхаарлаас хоёр дахь бүрэлдэхүүн хэсэг болох үгээр илэрхийлэгддэггүй синхрончлол үүсдэг. Хоёр хүн үнэхээр ойр дотно харилцаж байвал тэдний биеийн хөдөлгөөн, үг хэллэг нь зохицсон мэт харагддаг. Энэ бол тархины "осциллятор" хэмээх эсүүдийн үйл ажиллагаа юм. Тэд бидний бусадтай хэрхэн харилцаж, биет зүйлстэй хэрхэн харьцдагийг зохицуулдаг. Анхны үнсэлтийн үед хоёр хүний толгой ямар хурдтай ойртохыг хүртэл тэд тодорхойлдог гэж Големан хошигножээ. Энэ нь амьд оршихуйн хувьд маш чухал үүрэгтэй.

Гурав дахь бүрэлдэхүүн хэсэг бол сэтгэлд таатай мэдрэмж юм. Хэн нэгэнтэй ийм гүн холбоо тогтоох нь таатай, баяр хөөртэй мэдрэмж өгдөг. Эдгээр нь бидний амьдралын хамгийн баялаг, утга учиртай мөчүүд байдаг. Гэвч өнөөдөр бид энэ чадвараа алдаж байна. Harvard Business Review-д нийтлэгдсэн "Хүний мөч" хэмээх нийтлэлд "Хэн нэгэнтэй жинхэнэ холбоо тогтоохыг хүсвэл, оффистоо ороход нь дэлгэцээсээ нүүр буруулж, утсаа үл тоомсорлож, өөр юу ч бодохоо больж, тухайн хүндээ бүрэн анхаарлаа хандуул" гэж зөвлөжээ. Ийм энгийн зүйлийг бидэнд сануулахын тулд ийм нэр хүндтэй сэтгүүлд нийтлэл гарах хэмжээнд бидний анхаарал хомсодсон байна.

Анхаарал бол ховор, үнэтэй нөөц юм. Бид энэхүү далд довтолгооны эсрэг идэвхтэй зогсох цаг болжээ. Жишээлбэл, зарим хосууд гэр рүүгээ харихаараа утсаа шургуулганд хийж, оройжин оролдохгүй байх гэрээ хийсэн байдаг. Мөн зарим газарт оройн хоолны үеэр бүгд утсаа ширээний голд тавьж, тооцоо ирэхээс өмнө утсандаа хүрсэн хүн тооцоог төлдөг сонирхолтой уламжлал бий болжээ.

Анхаарлын Төрлүүд ба Гүйцэтгэлд Нөлөөлөх нь

Анхаарал гэдэг нь зүгээр нэг төрөл биш, харин олон янзын хэлбэртэй байдаг. Хамгийн тод жишээ бол сонгомол анхаарал юм. Энэ нь бид нэг зүйлд төвлөрч, бусдыг үл тоомсорлох чадвар юм. Бидний анхаарлыг сарниулдаг хоёр үндсэн хүчин зүйл байдаг:

1. Мэдрэхүйн сарниулагчид: Эргэн тойрны дуу чимээ, хөдөлгөөн зэрэг гадны хүчин зүйлс. Эдгээрийг хянах нь харьцангуй хялбар.
2. Сэтгэл хөдлөлийн сарниулагчид: Энэ бол илүү төвөгтэй хэсэг. Бидний сэтгэлийг зовоож буй бодлууд, амьдралын асуудлууд, бусадтай үүссэн үл ойлголцлууд нь бидний анхаарлыг хамгийн ихээр сарниулдаг. Сэтгэл хөдлөлүүд хэт хүчтэй бол бидний анхаарал тэдэнд бүрэн захирагдаж, хийх ёстой ажилдаа төвлөрч чадахгүй болдог.

Бидний анхаарал төвлөрөх тусам аливаа зүйлийг илүү сайн гүйцэтгэдэг нь тодорхой. Тамирчдын хувьд төвлөрөх чадвар нь тэдний дараагийн улирлын амжилтыг урьдчилан таамагладаг. Ном уншиж байхад бидний оюун санаа 20-40 хувь сарнидаг гэсэн судалгаа бий. Ялангуяа залуу хүмүүсийн хувьд анхаарал сарнилт их байх тусам аливаа зүйлийг гүн гүнзгий ойлгож, эзэмших нь хэцүү болдог.

Големан анхаарлын гурван үндсэн горимыг тайлбарласан бөгөөд энэ нь бидний гүйцэтгэлд хэрхэн нөлөөлдгийг харуулдаг. Гүйцэтгэл (босоо тэнхлэг) ба тархины үйл ажиллагаа, стрессийн гормоны түвшин (хэвтээ тэнхлэг) хоёрын хоорондын хамаарал нь урвуу "U" хэлбэртэй байдаг.

• 100 хувийн төвлөрөл (Flow): Энэ бол гүйцэтгэлийн оргил үе юм. Урсалын төлөв (flow state) гэж нэрлэгддэг энэ үед бид хийж буй зүйлдээ бүрэн шимтэж, цаг хугацааг мартан, өөрийн чадварын дээд цэгт хүрдэг. Нэрт мэдрэлийн мэс засалч хүнд хагалгаа хийж байхдаа тасалгааны дээвэр нурж унасныг ч анзаараагүй тухай жишээг Големан дурджээ. Энэ төлөв нь маш таатай мэдрэмж төрүүлдэг бөгөөд хувь хүний болон харилцан үйлчлэлийн хувьд ч оргил үе юм.

• Хэт их стресс (Frazzle): Хэт их ажил, хугацааны дарамт, дэмжлэггүй байдал зэргээс үүдэн бид стресст автаж, гүйцэтгэл огцом буурдаг. Энэ үед стрессийн гормонууд дээд цэгтээ хүрч, бидний оюун санаа биднийг зовоож буй зүйлд төвлөрч, хийх ёстой ажилдаа анхаарлаа хандуулж чаддаггүй.

• Урам хугарсан, идэвхгүй байдал: Энэ үед гүйцэтгэл мөн бага байдаг. Урам зориггүй, идэвхгүй байдал нь ажлын байран дээрх асуудлуудын нэг юм. Харвардад хийсэн нэгэн судалгаагаар хүмүүсийн оюун санаа дунджаар 50 хувийн хугацаанд сарниж байжээ. Хамгийн их төвлөрлийг шаарддаг үйлдэл бол хайр дурлал байсан бол, хамгийн бага төвлөрөлтэй нь ажилдаа явах, компьютер дээр суух, ажиллах зэрэг байсан юм.

Гэхдээ анхаарал сарнилт бүхэн муу гэсэн үг биш. Заримдаа энэ нь бүтээлч байдлын үндэс болдог. Оюун санаа сарниж байх үед бид өөр өөр санаануудыг хооронд нь холбож, шинэ шийдлүүдийг олдог. Алдартай эрдэмтэн, уран бүтээлчид ихэвчлэн усанд орж байхдаа, зугаалж байхдаа гэнэтийн гайхалтай санаануудыг олдог байсан нь үүнтэй холбоотой. Гэхдээ энэ санааг хэрэгжүүлэхийн тулд эргээд төвлөрөх шаардлагатай болдог.

Манлайлагчдын Гурван Төрлийн Фокус

Манлайлагчид үр дүнтэй байхын тулд гурван төрлийн фокустай байх ёстой гэж Големан онцолсон.

1. Дотоод фокус (Inner Focus): Өөрийгөө таньж мэдэх, өөрийн үнэт зүйлс, мэдрэмж, зорилгоо ойлгох чадвар. Нэгэн корпорацийн хуульч тархины хавдартай болсны дараа IQ нь өндөр хэвээр байсан ч, шийдвэр гаргах чадваргүй болж, амьдрал нь орвонгоороо эргэсэн тухай жишээ бий. Түүний тархины мэдрэлийн төвүүдийн холбоос тасарсан байсан нь түүнийг "зөв мэдрэмж"-ээ алдахад хүргэжээ. Бидний хамгийн чухал шийдвэрүүдийг гаргахад бидний дотоод мэдрэмж, зөн совин чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь бидний зүрх сэтгэлийн дуу хоолой бөгөөд бидний үнэт зүйлс, ёс суртахуунтай нийцэж буй эсэхийг хэлж өгдөг. Жорж Лукас "Оддын дайн" киног хийхдээ студийнхний эсрэг зогсож, өөрийн дотоод мэдрэмждээ итгэсэн нь түүнийг амжилтад хүргэсэн. Манлайлагч хүн ёс зүйн бат бөх чиглүүлэгчтэй байх нь чухал.

2. Бусдад чиглэсэн фокус (Other Focus): Бусдыг ойлгох, тэдний мэдрэмж, бодлыг унших чадвар. Энэ нь эмпати буюу өрөвдөх сэтгэлтэй нягт холбоотой. Эмпати гурван төрөл байдаг:

   • Танин мэдэхүйн эмпати: Бусад хүмүүс хэрхэн сэтгэж, ертөнцийг хэрхэн хардагийг ойлгох. Энэ нь бусадтай үр дүнтэй харилцаж, тэднийг идэвхжүүлэхэд тусалдаг.
   • Сэтгэл хөдлөлийн эмпати: Бусдын мэдрэмжийг өөрөө мэдрэх. Энэ нь жинхэнэ холбоо тогтооход зайлшгүй шаардлагатай.
   • Эмпатийн санаа зоволт: Бусдын хэрэгцээг мэдэрч, тэдэнд туслахыг хүсэх. Энэ нь манлайлагч хүнд хамгийн их үнэнч байдлыг бий болгодог. Harvard Business Review-ын "Хяналтаас гарсан манлайлал" нийтлэлд танин мэдэхүйн эмпатитай боловч бусад хоёр төрлийн эмпатигүй манлайлагчид хүмүүсийг сэтгэлээр унагааж, улмаар ажилтнуудаа алддаг тухай өгүүлдэг.

3. Гадаад фокус (Outer Focus): Өргөн хүрээний нөхцөл байдал, экосистем, ирээдүйн чиг хандлагыг ойлгох чадвар. Энэ нь стратеги боловсруулахад маш чухал. Blackberry компанийн жишээгээр тайлбарлавал, тэд өөрсдийн амжилттай бүтээгдэхүүнээ хөгжүүлэхдээ (exploitation) хэт төвлөрч, зах зээл дээр болж буй өөрчлөлтүүдийг (exploration) анзаараагүйгээс болж дампуурсан. Манлайлагчид дотоод, бусад, гадаад фокусгүй бол чиглэлгүй, мунхаг, эсвэл гэнэтийн бэрхшээлтэй тулгардаг.

Анхаарлыг Хөгжүүлэх нь: Сэтгэцийн Булчин

Анхаарал бол сэтгэцийн булчин юм. Бид биеийн тамирын зааланд очиж жин өргөх тусам булчингаа чангалдаг шиг, анхаарлаа дасгалжуулснаар түүнийг сайжруулж болно. Големан энгийн дасгал санал болгосон: Шулуун сууж, нүдээ аниад, амьсгалахдаа анхаарлаа төвлөрүүл. Амьсгалаа хянах гэж оролдолгүй зүгээр л ажигла. Хэрэв оюун санаа сарнивал зөөлөн буцааж авчир. Энэ дасгалын гол зорилго нь оюун санааг төвлөрүүлэх биш, харин сарнисан оюун санааг буцааж авчрах юм. Энэ нь л анхаарлын мэдрэлийн сүлжээний холбоог бэхжүүлдэг.

Бидний тархи нэг зүйлийг олон дахин харахад түүнд дасаж, анхаарлаа хэмнэдэг. Харин шинэ, сонирхолтой зүйлтэй тулгарахад тархи өдөөгдөж, анхаарлаа хандуулдаг. Загварын ертөнц, автомашины үйлдвэрлэл зэрэг нь энэ зарчим дээр тулгуурлан ажилладаг. Бидний эдийн засаг ч гэсэн анхаарал татах зарчим дээр суурилдаг.

Висконсиний Их Сургуулийн мэдрэл судлаач Ричард Дэвидсон тархи болон сэтгэл хөдлөлийн талаар судалгаа хийдэг. Биднийг уурлаж, бухимдаж, айж байхад тархины баруун урд хэсэг идэвхтэй байдаг. Харин бид сэтгэл хангалуун, баяр хөөртэй байхад зүүн тал нь идэвхждэг. Хүн бүр амрах үедээ тархины баруун, зүүн хэсгийн идэвхжлийн харьцаатай байдаг бөгөөд энэ нь өдөр тутмын сэтгэл санааны байдлыг урьдчилан таамагладаг.

Жон Кабат-Зинн хэмээх хүн бясалгалыг (mindfulness) эрүүл мэндийн салбарт, ялангуяа архаг өвчнөөс ангижрахад өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн. Дэвидсон, Кабат-Зинн нар өндөр дарамттай биотехнологийн старт-ап компанийн ажилчдад өдөрт 30 минут, найман долоо хоногийн турш бясалгал хийхийг заажээ. Үр дүнд нь ажилчдын тархины баруун талын идэвхжил буурч, зүүн тал руу шилжсэн байна. Ажилчид ч өөрсдөө "Би ажилдаа эргээд дуртай болж байна" гэж хэлж эхэлжээ. Энэ нь эерэг сэтгэл санаа нь асар их ялгааг бий болгож байгааг харуулж байна.

Хүүхдүүдийн Анхаарал ба Боловсрол

Големан хамгийн ихээр санаа зовж буй зүйл нь хүүхдүүдийн анхаарал юм. Өнөөгийн дижитал ертөнцийн довтолгоон нь хүүхдийн насыг өөрчилж байна. Зарим хүүхдүүд өдөрт 100 гаруй мессеж бичдэг болсон. Нэгэн багш 20 жилийн турш даасан ангийнхандаа нэг номыг уншуулдаг байсан ч, сүүлийн хэдэн жилд хүүхдүүд уншихад хэцүү байна гэж хэлдэг болжээ. Энэ нь анхаарал сарниснаас үүдэн ойлгох чадвар буурсантай холбоотой.

Тархи бол биеийн хамгийн сүүлд бүрэн гүйцэд хөгждөг эрхтэн бөгөөд 20 насны дунд хүртэл үргэлжилдэг. Энэ хугацаанд нейропластик чанар маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь бидний давтан хийсэн үйлдэл тархийг хэлбэржүүлдэг гэсэн үг юм. Хэрэв хүүхэд эмпати мэдрэх туршлагыг олон дахин давтвал эмпатийн мэдрэлийн сүлжээ нь хөгжинө. Анхаарлаа төвлөрүүлж, сарниулагчдыг үл тоомсорлох дасгалыг давтвал анхаарлын холбоосууд бэхждэг.

Манхэттений Испани Харлем хэмээх ядуу хорооллын долоон настай хүүхдүүдийн ангид "амьсгалын найзууд" гэх дасгал хийдэг байжээ. Хүүхдүүд дуртай тоглоомоо гэдсэн дээрээ тавиад, амьсгалахдаа тоглоом нь дээш доош хөдлөхийг ажигладаг байна. Энэ нь анхаарлын булчинг чангалж, мөн сэтгэл хөдлөлийг тайвшруулдаг. Багш нь энэ дасгалыг хийхгүй өнжсөн өдөр анги маш эмх замбараагүй болсон тухай ярьжээ.

Эмоционал оюун ухааны нэг хэсэг болох нийгэм-сэтгэл хөдлөлийн сургалт (Social-Emotional Learning - SEL) нь хүүхдүүдэд өөрийгөө таньж мэдэх, сэтгэл хөдлөлөө удирдах, бусадтай харилцах зэрэг чадваруудыг заадаг. Энэ нь зөвхөн хичээлээс суутгах бус, харин хичээлдээ анхаарлаа төвлөрүүлж, амжилт гаргахад нь тусалдаг. Жишээлбэл, "ЗОГС" гэсэн гэрлэн дохион дээр суурилсан аргууд бий. Улаан гэрэл: зогс, тайвшир, үйлдэл хийхээсээ өмнө бод. Шар гэрэл: юу хийж болох, үр дагавар нь юу байхыг бод. Ногоон гэрэл: хамгийн сайн шийдвэрээ сонгож, хэрэгжүүл. Энэ нь танин мэдэхүйн хяналт гэж нэрлэгддэг чадварыг хөгжүүлдэг.

Маршмеллоугийн Туршилт ба Ирээдүйн Амжилт

Сэтгэл судлалын алдартай туршилтуудын нэг болох маршмеллоугийн туршилт нь танин мэдэхүйн хяналтын чухал байдлыг харуулдаг. Стэнфордын Их Сургуульд дөрвөн настай хүүхдүүдийг нэг нэгээр нь өрөөнд оруулаад, өмнө нь нэг ширхэг маршмеллоу тавьжээ. Туршилт хийгч: "Хэрэв та одоо идэхгүйгээр намайг эргэж иртэл хүлээж чадвал, хоёр ширхгийг өгнө" гэж хэлээд өрөөнөөс гардаг байв.

Зарим хүүхдүүд шууд идэж орхидог бол, зарим нь өөрийгөө сатааруулах янз бүрийн арга хэрэглэн, тэвчээртэй хүлээдэг байжээ. 14 жилийн дараа эдгээр хүүхдүүдийг их сургуульд орох үед нь дахин судалж үзэхэд, маршмеллоуг хүлээсэн хүүхдүүд амьдралдаа илүү амжилттай, үе тэнгийнхэнтэйгээ илүү сайн харилцаж, сурлагын шалгалтандаа ч өндөр оноо авсан байв. Энэ нь импульсээ хянах чадвар нь ирээдүйн амжилтад IQ болон гэр бүлийн нийгэм, эдийн засгийн байдлаас ч илүү чухал нөлөөтэй болохыг харуулсан юм.

Шинэ Зеландад хийсэн судалгаагаар дөрвөөс найман насны хүүхдүүдийн танин мэдэхүйн хяналтын чадварыг хэмжээд, 30 насанд нь дахин судалж үзэхэд, энэ чадвар нь санхүүгийн амжилт болон эрүүл мэндэд IQ-ээс ч илүү чухал нөлөөтэй байжээ. Иймээс энэ чадварыг хүүхдүүдэд багаас нь заах нь нийгэмд тэгш боломж олгоход чухал үүрэг гүйцэтгэнэ гэж судлаачид үзэж байна.

Сэтгэл Хөдлөлөө Удирдах Чадвар

Бидний сэтгэл хөдлөл нь төрөлхийн байдаг ч, тэдгээрт хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлэх нь ихэвчлэн сурч эзэмшдэг чадвар юм. Хэрэв та өөрийгөө гутранги үзэлтэй гэж бодож байвал, өөдрөг үзэлтэй болох боломжтой юу? Тийм ээ. Мартин Селигман гэх эрдэмтэн позитив сэтгэл судлалын салбарыг хөгжүүлсэн бөгөөд тэрээр сэтгэл гутралд өртөмтгий хүүхдүүдэд өөрөөр сэтгэхийг заажээ. Энэ нь амьдралын бэрхшээл, уналтыг өөрийн буруу гэж үзэхээс илүүтэй, нөхцөл байдал өөрчлөгдөж болно, би өөрөө үүнийг өөрчлөх чадвартай гэж сэтгэх юм. Удалгүй тэдний сэтгэлгээний хэв маяг өөрчлөгдөж, илүү өөдрөг болсон байна.

Бидний сэтгэл хөдлөл нь бусдад халдварладаг. Хэн нэгэн бухимдалтай, ууртай байвал тэр мэдрэмж нь бусдад амархан тархдаг. Нэгэн автобусны жолооч Нью-Йоркийн халуун өдөр зорчигч бүртэй эелдэг харилцаж, тэднийг баярлуулсан тухай жишээг Големан дурджээ. Тэрээр хотын гудамжаар эерэг сэтгэл хөдлөлийн давалгааг үүсгэсэн юм. Бид бүгд өөрийн амьдралдаа ийм "хотын гэгээнтэн" байж чадна.

Бидний сэтгэл хөдлөлийг удирдах, анхаарлаа төвлөрүүлэх чадвар нь амьдралын чанар, амжилтад асар их нөлөөтэй. Энэ нь зөвхөн хувь хүний асуудал биш, харин нийгмийн хөгжилд ч чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Бидний хүүхдүүд, бидний харилцаа, бидний ирээдүй энэ чадвараас ихээхэн хамаарна. Тиймээс анхаарлаа хөгжүүлэх нь бидний өмнө тулгарч буй хамгийн