Үхлийн дараах оршихуй ба Аналитик Идеализм: Ухамсар хязгааргүй

Нэгэн орой нэртэй гүн ухаантан ширээнийхээ ард суугаад, үхлийн дараах оршихуйн нууцыг тайлахыг оролдож байлаа. Тэрбээр "Энэ бол зүгээр нэг амьдралын төгсгөл биш, харин ухамсарын хувьсал" хэмээн шивнэх шиг болно. Бидний оршихуйн хамгийн гүн гүнзгий асуултуудын нэг бол "Үхлийн дараа бидэнд юу тохиолдох вэ?" гэдэг. Ихэнх хүн үүнийг сүнс, хойд нас, эсвэл бүр огт үгүй болох гэж төсөөлдөг. Гэвч Бернардо Каструп хэмээх Португал гаралтай Нидерландын компьютерийн эрдэмтэн, философич, аналитик идеализмын тэргүүлэх төлөөлөгч энэ асуултад огт өөр өнцгөөс ханддаг. Түүний үзэж буйгаар, үхэл бол бидний хувийн ухамсар, бие махбодийн хил хязгаарыг давж, илүү өргөн хүрээний, бүхнийг хамарсан ухамсарт нэгдэх үйл явц юм.

Энэхүү нийтлэлд бид Бернардо Каструпын аналитик идеализмын гүн ухааныг судалж, үхлийн дараах оршихуй, хувийн санах ой, орон зай, цаг хугацааны харьцангуй чанар, мөн бидний танин мэдэхүйн хязгаарлалт зэрэг сэдвүүдийг хөндөнө. Түүний үзэл баримтлал нь бидний оршин тогтнох тухай ойлголтыг үндсээр нь өөрчилж, ухамсарын хязгааргүй чадлын талаар шинэ боломжуудыг нээж өгөх болно.

Үхлийн дараах оршихуй ба Аналитик Идеализм: Бернардо Каструпын үзэл баримтлал

Бидний хэн болох тухай хамгийн гүн гүнзгий мэдрэмж, тэрхүү "би" гэсэн дотоод дуу хоолой үхлийн дараа ч оршин тогтноно гэж та төсөөлж байсан уу? Бернардо Каструпын аналитик идеализм хэмээх гүн ухааны үзэл баримтлал яг үүнийг л хэлдэг. Тэрбээр физик орчлон ертөнцийг оюун санааны илрэл гэж үздэг бөгөөд энэ нь материалист үзэлтэй шууд зөрчилддөг. Каструпын хувьд үхлийн дараах оршихуйн хамгийн утга учиртай, цорын ганц хувилбар бол бидний субъектив байдал оршин тогтнох явдал юм. Энэ нь бидний нэр, түүх, хувийн шинж чанараас ангид, цэвэр ухамсарын мөн чанар гэсэн үг.

Каструп энэ санааг тайлбарлахдаа Германы гүн ухаантан Артур Шопенхауэрын "ертөнцийн нэг нүд" хэмээх концепцийг дурддаг. Шопенхауэр биднийг бүгдийг нэвт хардаг нэг л ухамсарын илрэл гэж үздэг байв. Каструп үүнийг улам гүнзгийрүүлж, бидний хамгийн гүн субъектив байдал нь хувийн түүх, ой санамжийн "хувцсыг" тайлсан үед үлддэг цэвэр "би" гэсэн мэдрэмж гэж тодорхойлдог. Та төсөөлөөд үз дээ: та харанхуй, чимээгүй өрөөнд ганцаараа байна. Гэнэт та өөрийнхөө нэр, төрсөн газар, бүх дурсамжаа мартчихлаа. Ямар ч мэдрэхүй, ямар ч ой санамж байхгүй. Энэ үед юу үлдэх вэ? Зөвхөн цэвэр субъектив байдал, оршихуйн мэдрэмж. Энэхүү цэвэр "би" гэсэн мэдрэмж дотор л бидний хувийн туршлага, өөрийгөө таних түүхүүд өрнөдөг. Тиймээс Каструп үхсэнийхээ дараа "Өө, энэ чинь үнэхээр би байна шүү дээ! Би Бернардо байгаагүй юм байна" гэж хэлэх байсан гэж хошигнодог. Энэ нь бидний хувийн "би" гэсэн ойлголтыг эвдэж, илүү өргөн хүрээний ухамсарын нэг хэсэг болох тухай гайхалтай үзэл баримтлал юм.

Хувийн санах ой ба дурсамж үхлийн дараа хэрхэн хадгалагдах вэ?

Бидний амьдралын туршид хуримтлуулсан санах ой, дурсамжууд үхлийн дараа юу болдог вэ? Ор мөргүй алга болдог уу, эсвэл өөр хэлбэрээр оршин тогтнодог уу? Бернардо Каструп хувийн ой санамж үхлээр устгагдана гэдэгтэй санал нийлдэггүй. Тэрбээр үүнийг зүүдтэй зүйрлэдэг. Зүүднээс сэрэх үед та зүүднийхээ баатар биш болсон ч, зүүдний түүх, үйл явдлыг санаж байдаг шүү дээ. Үүнтэй адилаар, үхлийн дараа бидний цөм субъектив байдал хэвээр үлдэх боловч, бид одоогийн бие махбодийн "аватар"-аараа өөрийгөө танихгүй болно. Гэсэн хэдий ч, энэ цөм субъектив байдал нь бидний өмнөх амьдралын түүхийг "санаж" байх боломжтой.

Каструпын үзэж буйгаар, үхэл бол бидний ухамсарын "диссоциатив" үйл явцын төгсгөл юм. Диссоциаци гэдэг нь ухамсарын тодорхой хэсгүүд бие биенээсээ салангид байхыг хэлнэ. Бидний амьд байх үеийн хувийн ухамсар бол энэхүү диссоциацийн нэг хэлбэр. Үхэл ирэхэд энэхүү диссоциатив хил хязгаар арилж, бидний хувийн санах ой илүү өргөн хүрээний субъектив орчинд нэвтрэх боломжтой болно. Өөрөөр хэлбэл, бидний хувийн дурсамжууд "том ухамсар"-ын нэг хэсэг болон хувирдаг.

Энэ нь медиумүүд хэрхэн нас барсан хүмүүсийн мэдээллийг "унших" боломжтой байдгийг тайлбарлаж чадна. Бидний санах ой нь бие махбодын ажиглалтаас давсан, байгалийн нэгэн давхаргад тархсан оюун санааны үйл явц болж хувирдаг. Зарим медиумүүд энэхүү "тархсан" оюун санааны агуулгыг мэдрэх чадвартай байж болох юм. Каструп энэ санааг Эрвин Ласлогийн Акашийн талбар хэмээх концепцтэй холбож тайлбарладаг. Акашийн талбар бол хувийн эго ухамсартай холбоогүй, харин бүх үзэгдэл, бодол, мэдрэмж хадгалагддаг нэгэн төрлийн "мэдээллийн сан" юм. Каструп энэ үзэл санаатай бүрэн санал нийлдэг.

Орон зай ба цаг хугацааны харьцангуй чанар: Үхлийн дараах оршихуйд хэрхэн нөлөөлөх вэ?

Бидний амьдрал орон зай, цаг хугацааны хязгаарт өрнөдөг. Гэвч энэ нь үнэмлэхүй зүйл мөн үү? Бернардо Каструпын үзэж буйгаар, орон зай ба цаг хугацаа нь бидний ухамсарын үйл ажиллагааны нэг хэлбэр, өөрөөр хэлбэл, танин мэдэхүйн горим юм. Энэ санаа нь Иммануэль Кант, Артур Шопенхауэр нарын гүн ухаантнуудын үзэл баримтлалтай нийцдэг. Тэд орон зай, цаг хугацааг гадаад ертөнцийн объектив шинж чанар бус, харин бидний оюун ухааны орчлон ертөнцийг зохион байгуулах арга хэрэгсэл гэж үздэг байв.

Хэрэв орон зай, цаг хугацаа үнэмлэхүй биш бол, үхлийн дараах оршихуйн тухай ойлголт үндсээрээ өөрчлөгдөнө. Орон зай, цаг хугацаа байхгүй бол аливаа зүйл үүсэх, алга болох тухай ярих утгагүй болно. Учир нь "хэзээ", "хаана" гэдэг ойлголт байхгүй болсонтой адил. Энэ үүднээс Каструп, оршин тогтнож байсан бүх туршлага, мэдрэмж орон зай, цаг хугацаанаас гадуур үүрд оршино гэсэн санаатай маш их санал нийлдэг. Нэгэнт оршин тогтнож байсан зүйл дахин алга болохгүй, харин мөнхөд, орон зай, цаг хугацаанаас ангид байдалд хадгалагдана.

Энэ нь Альберт Эйнштейний «цул орчлон» (block universe) гэсэн санаатай төстэй. Эйнштейн өнгөрсөн, одоо, ирээдүйн ялгааг "зүгээр нэг үргэлжилсэн төөрөгдөл" гэж тодорхойлсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, бүх цаг хугацаа нэгэн зэрэг оршин тогтнодог, бидний өнгөрсөн, одоо, ирээдүйгээр мэдэрдэг байдал нь зөвхөн бидний танин мэдэхүйн хязгаарлалт юм. Хэдийгээр квант механик бичил түвшний үйл явцууд тодорхой бус байдаг ч, энэ нь орон зай, цаг хугацааны үнэмлэхүй бус чанарыг үгүйсгэхгүй. Бидний оршихуйн цар хүрээ, мөн чанар нь бидний төсөөлж байснаас хамаагүй өргөн, гүн гүнзгий байж болох нь ээ.

Парадокс ба танин мэдэхүйн хязгаарлалт: Бидний оюун ухаан хэрхэн хязгаарлагддаг вэ?

Бидний оюун ухаан хязгааргүй мэт санагдавч, Бернардо Каструп орон зай, цаг хугацаанаас гадуурх бодит байдлыг танин мэдэхэд бидний сэтгэлгээ хэрхэн хязгаарлагддаг тухай гүн гүнзгий асуулт тавьдаг. Тэрбээр "Хэрэв орон зай, цаг хугацаа үгүй бол, ирээдүй аль хэдийн тодорхойлогдсон гэж хэлэх нь логик алдаа" хэмээн онцолдог. Учир нь бид "ирээдүй аль хэдийн оршин тогтнож байна" гэж хэлэхдээ л орон зай, цаг хугацааны хэллэг, ойлголтыг ашиглаж байгаа юм.

Бидний хэл яриа, үйл үгийн цаг, орон зай, цаг хугацааны ойлголтууд бидний сэтгэлгээний салшгүй хэсэг. Бид эдгээрийг ашиглахгүйгээр ямар ч зүйл хэлж чадахгүй. Тиймээс орон зай, цаг хугацааг үгүйсгэчихээд, түүний хэллэгээр дүгнэлт хийх нь утгагүй юм. Бидний оюун ухаан орон зай, цаг хугацаанаас гадуур сэтгэж чадахгүй. Энэ бол бидний танин мэдэхүйн хязгаарлалт.

Каструпын үзэж буйгаар, орон зай, цаг хугацаанд бидний харж буй бүх зүйл бол мөнхийн, танигдашгүй зүйлийн тусгал юм. Энэ нь эцсийн үнэн биш, харин тусгал, сүүдэр мэт. Гэсэн хэдий ч, энэ нь бидний хувьд хамгийн бодит, ойлгомжтой хэлбэрээр оршин тогтнодог. Тиймээс зорилго (telos), утга учир, ёс суртахууны хариуцлага, сонголт зэрэг ойлголтууд нь орон зай, цаг хугацааг урьдчилан таамагладаг ч, бидний оршин тогтнохын салшгүй хэсэг юм. Эдгээр нь бидний шууд танин мэдэх боломжгүй, илүү гүн гүнзгий үнэний тусгал юм. Бид орон зай, цаг хугацааны хязгаарт сэтгэдэг учраас эдгээр ойлголтуудыг ашиглах нь зүйтэй. Гол нь логик алдаанд орохгүй байх явдал.

Бидний харж буй бүх зүйл бол мөнхийн, танигдашгүй зүйлийн тусгал юм. Энэ бол эцсийн үнэн биш, харин тусгал, сүүдэр мэт.

Хувийн чадварын оршихуй ба диссоциатив үйл явц: Шатарчин Мароцигийн жишээ

Үхлийн дараа зөвхөн санах ой төдийгүй, хувийн ур чадвар хадгалагдаж болох уу? Жеффри Мишлов нэгэн сонирхолтой жишээг дурддаг: нас барсан шатрын их мастер Мароцигийн тоглолт. 1950-иад онд нас барсан Унгарын шатарчин Мароцигийн сүнсээр удирдуулсан медиум амьд их мастер Виктор Корчнойтой шатар тоглож, Мароцигийн өвөрмөц тоглолтын хэв маяг тодорхой илэрсэн гэдэг. Энэ нь ур чадвар нь үхлийн дараа ч хадгалагдаж, дамжуулагдаж болохыг харуулсан мэт.

Бернардо Каструп энэ түүхэнд бага зэрэг эргэлзэнгүй ханддаг ч, өөр нэг сонирхолтой хувийн туршлагаасаа хуваалцдаг. Тэрбээр залуудаа психоделик бодис хэрэглэж байхдаа онлайн шатар тоглосон байна. Каструп хэвийн үедээ дунд зэргийн шатарчин байсан ч, тухайн үед ямар ч тооцоолол хийлгүй, зөвхөн интуитивээр тоглож, гурван гайхалтай ялалт байгуулжээ. Тэрбээр "Яагаад гэдгийг мэдэхгүй, зүгээр л энэ нүүдэл зөв гэдгийг мэдсэн" гэж хэлсэн юм.

Энэ туршлага нь диссоциаци буурсан үед биднийг зөвхөн санах ой, мэдрэмж төдийгүй, хэвийн үед хандах боломжгүй байдаг ур чадваруудад нэвтрэх боломжийг олгодог гэдгийг харуулж байна. Психоделик бодисууд тархины үйл ажиллагааг, ялангуяа бидний эготой холбоотой хэсэг болох default mode network-ийг бууруулдаг. Энэ нь биднийг илүү өргөн хүрээний оюун санааны үйл ажиллагаанд нээлттэй болгодог. Тиймээс нас барсан шатарчны ур чадвар медиумаар дамжин илэрсэн байж болох юм. Гэвч Каструп нэг тоглолтоор тоглогчийн хэв маягийг бүрэн тодорхойлох нь хүндрэлтэй гэдгийг онцолдог. Шатарчдын хэв маягийг тодорхойлохын тулд олон тоглолтын мэдээлэл шаардлагатай.

Аналитик идеализм ба эдгээх чадвар: Жорж Чапманы жишээ

Аналитик идеализм нь бидний төсөөлж байгаагаас илүү олон зүйлийг тайлбарлаж чадах уу? Жеффри Мишлов нэгэн гайхалтай түүхийг хуваалцлаа: Их Британийн гал сөнөөгч Жорж Чапман, Доктор Уильям Ланг хэмээх нас барсан нүдний мэс засалчийн сүнсээр удирдуулж, эдгээгч болсон тухай. Чапман нь өндөр боловсролгүй энгийн нэгэн байсан ч, 60 жилийн турш Лангийн заавраар өвчтөнүүдийг эдгээж, түүнийг Лангийн гэр бүлийнхэн болон эмч мэргэжилтнүүд хүртэл жинхэнэ гэж хүлээн зөвшөөрч байжээ.

Бернардо Каструп энэ түүхэнд скептик ханддаг ч, үүнийг үгүйсгэдэггүй. Тэрбээр 60 жилийн турш үргэлжилсэн, гэр бүлийнхэн нь хүлээн зөвшөөрсөн энэ тохиолдлыг маш чухал гэж үздэг. Гэсэн хэдий ч, тэрбээр үүнийг тайлбарлах өөр боломжуудыг нээлттэй орхидог. Каструп олдмол савант (acquired savant) тохиолдлуудыг дурддаг. Эдгээр нь тархины гэмтэл, гэмтэл бэртэл, эсвэл бүр сэтгэл мэдрэлийн өвчний улмаас гэнэт онцгой чадвартай болсон хүмүүс юм. Жишээлбэл, тархиндаа гэмтэл авсны дараа амьдралынхаа бүх өдрийг тодорхой санадаг болсон хүн, эсвэл гэнэт гайхалтай зураач, хөгжимчин болсон тохиолдлууд бий.

Эдгээр тохиолдлууд нь бидний хэвийн ухамсарын байдалд ямар нэгэн диссоциатив үйл явцын гэмтэл гарах үед далд, ашиглагдаагүй чадварууд нээгдэж болзошгүйг харуулдаг. Энэ нь бидний оюун санааны гүнд нуугдаж буй асар их потенциал байдгийг илтгэнэ. Каструп Жорж Чапманы тохиолдлыг ч мөн адил диссоциатив үйл явцын гэмтэлтэй холбож тайлбарлахыг оролддог. Өөрөөр хэлбэл, түүний хэвийн ухамсарын хил хязгаар алдагдаж, өмнө нь хандах боломжгүй байсан мэдээлэл, ур чадварт нэвтрэх боломжтой болсон байж болох юм.

Диссоциатив үйл явц ба оюун ухааны хил хязгаар: Бидний мэдрэхүйн хязгаарлалт

Бидний хувийн оршихуй, эгог бүрдүүлдэг зүйл юу вэ? Бернардо Каструп, бидний бие махбодь бол диссоциатив үйл явцын гадаад илрэл гэж үздэг. Энэ нь бидний ухамсарын асар том далайгаас тусгаарлагдаж, хувийн "би" гэсэн мэдрэмжийг бий болгодог хил хязгаар юм. Энэ хил хязгаар нь дотор болон гадна гэсэн ойлголтыг үүсгэдэг.

Бидний мэдрэхүйн эрхтнүүд – нүд, чих, хамар зэрэг нь биднийг хүрээлэн буй ертөнцөөс мэдээлэл хүлээж авдаг. Гэвч эдгээр нь ертөнцийг байгаагаар нь харуулдаг ил тод цонх биш, харин хяналтын самбар юм. Тэд бидний амьд үлдэхэд шаардлагатай, үйл ажиллагааны мэдээллийг л дамжуулдаг. Жишээлбэл, Африкийн ширэнгэнд бартай таарах үед танд хамгийн чухал нь барын хурд, хүч чадал болохоос, түүний арьсны химийн найрлага биш шүү дээ. Тиймээс бидний мэдрэхүйн эрхтнүүд амьд үлдэхэд хамааралгүй мэдээллийг боловсруулахад энерги зарцуулдаггүй.

Энэ нь юу гэсэн үг вэ? Энэ нь бидний "материаллаг орчлон" гэж нэрлэдэг зүйлээс гадна, бидний мэдрэхүйн эрхтнүүдээр дамжин мэдрэгддэггүй, амьд үлдэхэд хамааралгүй диссоциатив үйл явцууд оршин тогтнож болно гэсэн үг. Бид тэдгээрийг үл тоомсорлодог ч, тэд оршин тогтносоор байдаг.

Каструп энэхүү диссоциатив хил хязгаар нь нэвтрүүлэгч байдгийг хувийн туршлагаараа баталдаг. Тэрбээр бага насандаа гэр бүлийнхээ нууцыг хэн ч хэлээгүй байхад мэдсэн тохиолдлыг дурдсан юм. Ээж нь түүнд "нууц" гэж хэлэхэд л тэрбээр бүх үйл явдлыг нүдэндээ харж байгаа мэт тодорхой мэдсэн байна. Мөн түүний найз охин нь ч мөн адил "яаж мэдсэнээ мэдэхгүй" зүйлсийг мэддэг тохиолдлууд олон байдаг. Эдгээр нь бидний ухамсарын хил хязгаар үргэлж хатуу битүүмжлэгдсэн байдаггүй, харин янз бүрийн нөхцөл байдалд "нээгдэж" чаддагийг харуулдаг.

Юнгийн Коллектив Ухамсаргүй ба үхэгсдийн ертөнц: Аналитик идеализмтай уялдаа

Швейцарийн нэрт сэтгэл судлаач Карл Густав Юнгын коллектив ухамсаргүй хэмээх ойлголт нь Бернардо Каструпын аналитик идеализмтай хэрхэн уялдаж болох вэ? Юнг өөрийн "Улаан Ном"-доо коллектив ухамсаргүйгээр дамжуулан архетипууд болон "үхэгсэд"-тэй харилцсан туршлагаа бичсэн байдаг. Зарим судлаачид, тухайлбал Стефани Стивенс, Юнг коллектив ухамсаргүйг үхэгсдийн ертөнц буюу Төвдүүдийн "Бардогийн тал" гэж үзсэн гэж тайлбарладаг.

Каструп Юнгийн энэ санаатай санал нийлэх боломжтой гэж үздэг ч, Юнгийн "үхэгсэд" гэдэг нь хувь хүмүүс биш, харин оюун санааны үргэлжлэл, эсвэл шийдэгдээгүй асуултууд байж болох талтай гэж тайлбарладаг. Юнг маш уран сэтгэмжтэй зохиолч байсан бөгөөд түүний бичсэн зүйлс нь ихэвчлэн үзэгдэл, туршлагаас үүдэлтэй байсан. Тэрбээр аварга биетүүд, нисдэг хүмүүс, тэр ч байтугай могойтой ярилцсан тухай бичсэн байдаг. Эдгээр нь хэзээ нэгэн цагт амьдарч байсан хүмүүсээс илүүтэйгээр, коллектив ухамсаргүйн оюунууд буюу бага зэрэг диссоциацид орсон оюун санааны үйл явцууд байж болох юм. Эдгээр нь өөрийн гэсэн үзэл бодол, "тэгш бус хандлага"-тай байдаг ч, тэднийг бодит хувь хүмүүстэй шууд холбох нь хүндрэлтэй.

Каструп өөрөө ч мөн адил Шопенхауэр, Юнг зэрэг агуу гүн ухаантнуудын үлдээсэн оюун санааны өвийг үргэлжлүүлэх нь "үхэгсдийг хүндлэх" нэг хэлбэр гэж үздэг. Тэдний бодол, асуултууд нь хувь хүмүүс оршин тогтнох эсэхээс үл хамааран, оюун санааны талбарт үргэлжлэн оршдог. Энэ нь аналитик идеализмын хүрээнд Юнгийн үзэл баримтлалыг тайлбарлах нэгэн сонирхолтой арга зам юм.

Үхлийн дараах оршихуйг нотлох баримтууд ба Бернардо Каструпын шүүмжлэл

Үхлийн дараах оршихуйг нотлох олон тооны баримт, түүхүүд байдаг. Жеффри Мишлов, Фредерик Майерсийн "Хүний хувийн шинж чанар ба биеийн үхлийн дараах оршихуй" номыг дурдаад, түүний нас барсны дараа янз бүрийн медиумуудаар дамжин илгээсэн "хөндлөн захидал харилцаа" (cross-correspondences)-г жишээ болгон авчирдаг. Майерс өөрийн оршихуйг нотлохын тулд таавар мэт мессежүүдийг өөр өөр медиумуудаар дамжуулан илгээж, зөвхөн бүх хэсгийг нэгтгэж байж утга учиртай болдог байсан гэдэг.

Бернардо Каструп эдгээр баримтуудад нээлттэй ханддаг ч, маш болгоомжтой байр суурь баримталдаг. Тэрбээр хувийн оюун санааны агуулга (memories, experiences, skills) оршин тогтнох, болон хувийн агентлаг (personal agency) буюу "би" гэсэн мэдрэмж бүхий хувь хүн оршин тогтнох хоёрыг ялгах нь чухал гэж үздэг. Түүний үзэж буйгаар, нас барсан хүмүүсийн оюун санааны агуулга нь трансперсонал талбарт хадгалагдаж, медиумүүд эсвэл бидний зарим нь ухамсарын тодорхой төлөв байдалд түүнд хандах боломжтой. Энэ нь Харолдссоны судалгаа зэрэг олон баримтыг тайлбарлаж чадна.

Гэсэн хэдий ч, Майерсийн "зорилготой оролдлого" шиг, өөрийн бие даасан оршихуйг нотлох гэсэн оролдлогыг Каструп илүү чухал гэж үздэг. Учир нь зөвхөн хувийн агентлаг л ийм зорилготой үйлдлийг хийж чадна. Хэрэв ийм баримт үнэхээр байгаа бол, энэ нь хувийн "би" гэсэн мөн чанар үхлийн дараа ч оршин тогтнож болзошгүйг илтгэнэ. Гэхдээ Каструп "Юу байж болох вэ гэдэг асуулт чухал биш, харин юунд итгэх үндэслэл бидэнд байна вэ?" гэсэн асуултад үнэнч хэвээр үлддэг.

Хипер орон зай ба диссоциацийн механизм: Бернард Каррын онол

Бернардо Каструп аналитик идеализмын хамгийн сул тал болох диссоциацийн механизмын тодорхой тайлбарыг өгөхөд, Доктор Бернард Каррын хипер орон зайн загвар маш их ач холбогдолтой гэж үздэг. Бернард Карр бол орон зай, цаг хугацаа, ухамсарын харилцан хамаарлыг математикийн үүднээс судалдаг нэрт эрдэмтэн юм.

Шопенхауэр "индивидуацийн зарчим" (principium individuationis) хэмээх ойлголтыг гаргаж ирсэн. Энэ нь орон зай, цаг хугацаа нь биднийг нэг зүйлийг нөгөөгөөс ялгахад зайлшгүй шаардлагатай гэсэн санаа юм. Хэрэв орон зай, цаг хугацаа байхгүй бол бүх зүйл нэг болно, ямар ч ялгаа байхгүй. Каррын загвар нь бидний хувийн "би"-г, мөн бидний зүүдний ертөнцийг тайлбарлахыг оролддог. Түүний үзэж буйгаар, зүүдний орон зай нь хипер орон зай, цаг хугацааны нэг хэсэг бөгөөд бидний одоогийн физикийн хуулиудаас өөр хуулиудаар үйлчилдэг бусад бүсүүдэд бид нэвтэрч болно.

Энэ загвар нь диссоциацийн механизмыг аналитик байдлаар тайлбарлах боломжийг олгодог. Бидний ухамсар яагаад нэг боловч олон янзаар илэрдэг вэ? Биднийг ялгаатай мэт харагдуулдаг зүйл юу вэ? Каструп үүнийг өөрийгөө шатар тоглож байгаатай зүйрлэдэг. Та самбарын нэг талд суугаад нүүдэл хийгээд, дараа нь нөгөө талд очиж, өөр тоглогч болж нүүдэл хийж болно. Энэ нь нэг л хүн хоёр өөр дүрд тоглож байгаатай адил. Үүнтэй адилаар, хэрэв биднийг өөр өөр цаг хугацааны шугамд оршин тогтнож буй нэг л ухамсар гэж үзвэл, нэг "өөрийгөө" олон янзаар илэрхийлж болно.

Бернард Каррын ажил нь аналитик идеализмын хувьд маш чухал. Учир нь энэ нь нэг ухамсар хэрхэн та болон би, мөн тэр байж болох тухай аналитик, тодорхой загварыг өгөх амлалтыг агуулж байна. Энэ нь бидний оршихуйн мөн чанарыг ойлгох шинэ зам нээж өгөх юм.

Эх сурвалж

Энэхүү нийтлэлийг New Thinking Allowed YouTube сувгаар хүргэгдсэн "Postmortem Survival and Analytical Idealism with Bernardo Kastrup (4K Reboot)" илтгэл, ярилцлагаас сэдэвлэн монгол уншигчдад зориулан боловсруулав. Эх видеог ЭНД дарж үзнэ үү.